Harezmi Kimdir?Neleri Buldu?Nasıl Çalıştı?
Harezmi Kimdir?Neleri Buldu?Nasıl Çalıştı?
Doğum tarihi: 780 – Harezm
Ölüm tarihi ve yeri: MS 850, Bağdat, Irak
Sıfır rakamının mucidi Harezmi
Abbasi döneminde yaşamış dünyanın ilk matematikçilerinden olan Harezmi , büyük İslam bilginlerinden biridir. Özbekistan’ın Harezm şehrinde 780 yılında dünyaya gelmiştir.
![Harezmi'nin çalışmaları Harezmi Kimdir?Neleri Buldu?Nasıl Çalıştı?](https://www.lincheap.com/wp-content/uploads/2022/06/1634370154.webp)
Çocukluk dönemi hakkında fazla bilgiye sahip olmadığımız Harezmi’nin Bağdat’da eğitim aldığı bilinmektedir. Asıl adı Ebu Ca’fer Muhammed Bin Musa El-Harizmi’dir.
Bağdat’da eğitim gördüğü yıllar boyunca matematik, astronomi ve coğrafya üzerine çalışmalar yapmıştır. Abbasi devleti tarafından desteklenen Harezmi, dönemin en seçkin alimlerinin bulunduğu Beyt’ül- Hikme’de yer almıştır. Matematik dahil olmak üzere bir çok bilim dalıyla ilgilenmiştir. Matematik alanında bulduğu kavramlar ve getirdiği açıklamalarla ismini duyurmuş bir bilgindir.
İnsanlık tarihinde ilk defa cebir ve algoritmayı keşfeden matematikçi El Harezmi’dir. Abbasi halifesi Mem’un Harezmi’nin bilimsel çalışmalarını destekleyerek ona Bağdat Saray Kütüphanesinin sorumluluğunu vererek, önemli çalışmalarını gerçekleştirmesi için önünü açtı.
![Harezmi neler yaptı Kariyeri nelerdir Harezmi Kim](https://www.lincheap.com/wp-content/uploads/2022/06/1634370177.webp)
Harezmi’nin Matematiğe katkıları ve çalışmaları
Harezmi’nin matematiğe katkıları içerisinde en büyük keşfi, 0 rakamını açıklaması ve ondalık sayı sistemini geliştirmesidir. Algoritma kavramlarını oluşturan Harezmi, Hint numara sistemini tanıtarak kesirler ve işlemler gibi bir çok aritmetik methot geliştirmiştir.
Birinci ve ikinci denklemler üzerinde çalışma yaparak çözümlemelerini yazdığı Hesab-ül Cebir vel-Mukabele eserinde açıklamıştır. Tarihte denklemler hakkında yazılan ilk kitap olarak kabul görülürken, Harezmi’ye bu eser sayesinde cebirin babası lakabı takılmıştır.
0 bir sayı olarak kabul eden Harezmi, birinci denklemlerde X kavramını kullanan ilk matematikçidir. Harezmi’nin Algoritmi de numero eseri tüm matematikçiler tarafından kabul görmüş 12. yüzyıldan itibaren başka dillere çevrilerek ders kitabı olarak öğrencilere verilmiştir.
Harezmi’nin Astronomi ve Coğrafya bilimine katkıları ve çalışmaları
Daha çok matematik alanına yönelen Harezmi’nin çok az sayıda olsa da astronomi ve coğrafya alanında çalışmalar yapmıştı. Batlamyus’un çalışmalarını örnek alarak, çizdiği dünya haritasının üzerindeki hataları düzeltmiştir. Güneş saatleri ve saatler hakkında kitaplar yazmasının yanı sıra 830 yılında 70 bilim insanıyla birlikte dünya haritası çizmeyi başarmıştır. Nil nehrinin başlangıç boylamını ve kaynağını bularak belirlemiştir.
![Harezmi Kariyeri Harezmi biyografi](https://www.lincheap.com/wp-content/uploads/2022/06/1634370231.webp)
Yıldızlar ve gezegenlerin hareketlerini inceleyerek, güneş ve ay tutulması hakkında elde ettiği bilgilerle tablo ve çizelgeler oluşturmuştur.
Harezmi’nin Eserleri
Zîcü’s-Sind-Hind [Zîcü’l-Hârizmî] (Halife Mansûr zamanında bir Hint heyetinin beraberinde Bağdat’a getirdiği Brahma-gupta’nın Sidharta adlı kitabına veya ondan kaynaklanan ve aynı ismi taşıyan başka bir esere dayanır. Hârizmî kendi buluşlarıyla esere yeni bilgiler eklemiştir. İlk İslâm astronomi eseridir), Kitâbü’l-Muhtaşar fî hisâbi’l-cebr ve’l-mukâbele (Düzenli biçimde telif edilmiş, adında “cebir” kelimesini taşıyan ilk matematik kitabıdır. Hârizmî’nin geliştirdiği cebir her şeyden önce ikinci derece denklemlerle sınırlı bir cebirdir. Bunun yanında negatif sayılar hiç kullanılmamış, dolayısıyla denklemlerin tesbitinde pozitif kökleri bulmakla yetinilmiştir. Kâtip Çelebi, Keşf-üz-Zünun’unda, Harizmî’yi- İbn-i Haldun’a dayanarak Cebire dair ilk eser yazmış müellif olarak gösterir), Kitâbü’l-Hisâbi’l-Hindî (İslâm dünyasına Hint rakamları ve ondalık sayı sistemi Hârizmî’nin bu eseriyle girmiştir), Kitâbü’İ-Cem ve’l-Tetrîk (Günümüze ulaşmayan bu kitabı Abdülkâdir b.Tâhir el-Bağdâdî et-Tekmile fi’l-hisâb adlı eserinde yaptığı alıntıdan eserin el hesabıyla (hisâbü’l-yed) ilgili olduğu anlaşılmaktadır), Kitâbü’l-Coğrafya [Kitâbü Şûre-ti’l Arz]. (İlk İslâm coğrafyacıları arasında yer alan Hârizmî’nin bu kitabı şehirlerin ve belirli bazı bölgelerin koordinatlarını vermektedir. Hârizmî’nin bu tertibi, daha sonraki İslâm coğrafyacılarının yaptıkları çalışmalara örnek olmuştur), Risâle fi’stihrâci târîhi’l-Yehûd. (İbrânîler’in kullandığı takvimin pratik astronomi anlayışı çerçevesinde ele alındığı bir çalışmadır.
Eser astronomiyle ilgili değişik risâlelerle birlikte basılmıştır), Kitâbü’t-Târîh. (Zamanımıza ulaşmamıştır; ancak daha sonraki birçok İslâm tarihçisinin yaptığı alıntılardan, Hârizmî’nin de çağdaşı Ebû Ma’şer el-Belhî gibi astrolojik kaidelerle tarih arasında belirli bir ilişki kurmaya çalıştığı anlaşılmaktadır), Kitâbü ‘Ameli’l-usturlâb ve Kitâbü l-Amel bi’l-usturlâb. (Her ikisi de günümüze intikal etmemiştir. Sadece Fergânî’ye nisbet edilen bir yazmada Hârizmî’nin astronomi problemlerini usturlap yolu ile nasıl çözdüğünü açıklayan bir parça mevcuttur), ‘Amelü’s-sâ a fî basîti’r-Ruhâme. (Klasik kaynaklarda adı geçen eserin konusu mermer yüzey üzerine güneş saati yapmakla ilgilidir), Zarâ’if min ameli Muhammed b. Mûsâ el-Hârizmî fî ma’rife-ti’ssemt bi’l’usturlâb. (Klasik kaynaklarda zikredilmeyen eserin zamanımıza bir nüshası gelmiştir. Bu muhtemelen Hârizmî’nin bugüne ulaşmayan meçhul bir eserinin bir parçasıdır).